
[Please click on the graphic to enlarge it]
Ở VN có nhiều nhà, mới và cũ, có mặt tiền đẹp. Song kế bên đó lại có vô số cục "máy lạnh", "điều hòa không khí" bám vào mặt tiền, xem như quần áo ... dính bùn. Các thiết bị này chủ yếu là luân lưu không khí trong phòng, lấy nhiệt đi nhờ bộ phận bốc hơi (evaporator) của máy làm lạnh (refrigeration machine), chứ không điều chỉnh độ ẩm, mà thường là giảm độ ẩm. Với đà "hội nhập" thế giới càng có nhiều nhà có gắn máy lạnh: cao ốc căn hộ, văn phòng, cửa hàng ... đâu đâu cũng có máy lạnh: 1 cục có, 2 cục cũng có; ý muốn nói đến compact hay split air conditioner.
Với tinh thần "càng lạnh càng sang" chủ nhân dùng máy lạnh thưòng điều chỉnh nhiệt độ trong phòng ở mức 20 ... 22°C, trong khi ngoài trời, trong bóng mát lên đến 32 ... 34°C. Ai mà đi ngoài nắng thì có cảm giác nhiệt độ cao hơn nữa! Ngay cả ở Âu Mỹ, con người vốn chịu nóng kém hơn mình, vào mùa hè, các phòng ốc được điều chỉnh ở mức 28°C khi ngoài trời nóng 32°C. Khoảng cách nhiệt độ này có 2 lợi ích: sức khỏe (không dễ bị cảm, vì thay đổi nhiệt độ đột ngột qúa lớn) và tài chính (máy lạnh chạy ít hơn vì không phải giảm nhiệt độ trong phòng qúa nhiều).
Vì phòng phải có nhiệt độ thấp nên các nhà bán máy lạnh chỉ có loại máy với công xuất điện trên 1 ngựa = HP (Horse Power). Bình quân, 1 máy với công xuất 1 kW = 1,34 HP, có thể chuyển 2kW nhiệt ra khỏi phòng. Câu hỏi bây giờ là khi phải làm mát phòng mình phỏng chừng các nguồn nhiệt (gánh nặng mát) được không? Muốn chính xác thì phải tính chi tiết, song mỗi người có thể phỏng chừng hợp lý để chọn máy lạnh không qúa kích.
Gánh nặng mát lớn nhất là ánh nắng, khi phòng có kính. Bức xạ mặt trời bất biến (Solar constant) là 1367 W/m2, tức là công xuất bức xạ trên 1 thước vuông nhận nhiệt. Khi vào khí quyển công xuất này giảm đi vì mây, bụi, khí ... và chỉ còn khoảng 1000 W/m2. Tình bình quân ở VN mình có thể lấy 700 W/m2 như gánh nặng mát phỏng chừng. Nếu trước cửa kính có che nắng (shading) thì ánh nắng sẽ giảm nữa, có thể chỉ còn 200 ... 300 W/m2.
Kế đến là những nguồn nhiệt trong nhà như con người, máy sử dụng, đèn chiếu. 1 người trung bình phát ra 100 W, máy tính thì từ 50 đến 150 W, đèn chiếu thì từ 15 W đến gần 100 W 1 bóng.
Và trao đổi không khí giữa phòng và bên ngoài từ các khe hở cũng sẽ là gánh nặng mát lớn, nếu khác biệt nhiệt độ quá lớn (phòng 20°C, ngoài trời 34°C).
Các gánh nặng mát khác như truyền nhiệt qua tường .. không đáng kề.
Cho 1 phòng 25 m2, cao 4 m, có 4 m2 kính, có che nắng, có 4 người sinh hoạt, với 4 máy tính, 1 máy in, 1 scanner, có đèn néon, và cần 26°C khi ngoài trời 34°C, thì phải chuyển nhiệt tối đa khoảng 2200 W, tức là cần công xuất điện khoảng 1100 W = 1,5 HP.
Với cách đặt cục máy lạnh hiện nay thì nhà bán máy sẽ không ngần ngại đề nghị 1 máy 3 HP, cho chắc ăn !!! Theo cách đặt này thì toàn bộ không khí trong phòng được "trộn đều" và hơi nóng từ mặt trời, con người trong phòng, máy, đèn 100% làm tăng nhiệt độ trong phòng, do đó phải được chuyển hết ra ngoài. Ngược lại, nếu cục máy lạnh được đặt ở mức sàn nhà, có thêm thiết bị để phân phối (outlet device) chậm và đều gió mát, và có lưới thoát không khí trên cao, thì xem như mình chỉ cần giữ 26°C cho đến chiều cao 2 m thôi (thay vì 4 m), hơi nóng của người và máy chỉ tác dùng 1 phần thôi vì được liền ra khỏi phòng.
Tất cả các yếu tố vừa kể có thể giảm yêu cầu làm mát đến 50%.
Tuy không có thống kê chính xác, song với phỏng đoán là VN có khoảng 1 000 000 cục máy lạnh (theo báo SGGP, năm 2006 số lượng bán cục máy lạnh là 300 000), với công xuất bình quân là 1 kW, thì nếu thực hiện thông gió qua đẩy luồng (Displacement Ventilation) thì sẽ tiết kiệm được 1 công xuất là 500 MW trong khung cảnh của công xuất điện cả nước là 13000 MW !!!
Cách sử dụng các cục máy lạnh chỉ là 1 trong nhiều trường hợp để VN tiết kiệm năng lượng, hội nhập 1 cách thông minh, và thực hiện thật sự "học và hành".

